Menu

Edith Cavell en Oostende

Als hoofd van de eerste Belgische verpleegstersschool speelde de Britse verpleegster Edith Cavell een belangrijke rol in de uitbouw van de gezondheidszorg in België. Tijdens de Eerste Wereldoorlog speelde Cavell bovendien een grote rol in een grootschalig geallieerd ondergronds netwerk.

Haar executie in 1915 veroorzaakte internationale verontwaardiging, mede dankzij Britse propaganda die haar afbeeldde als een onschuldige, reddende engel naar het evenbeeld van Florence Nightingale. Wereldwijd besteedden kranten aandacht aan Edith Cavell. ‘Het Belgisch Dagblad’ beschreef Cavell als ‘eene zoete, eene teere, een zorgende zuster van gekwetsten. Met zachte gebaren als streelingen. Met aanminnige woorden, als troostzangeres. Met heelende handen, als genezende balsem.’ Over de hele wereld werden er straten, pleinen, ziekenhuizen en verpleegstersscholen naar Cavell vernoemd. Ook de Stad Oostende droeg zijn steentje bij tot het postuum herdenken van Edith Cavell en vernoemde in 1926 een straat naar de verpleegster.

Bovenstaande portret van Edith Cavell paste perfect in de tijdgeest waarin vrouwen enkel zwak en ‘al liefde en opoffering’ waren. Het beeld dat men schetste, klopt echter niet met de realisaties van Edith Cavell. Na een opleiding als verpleegster, solliciteerde de jonge Edith Cavell vruchteloos naar een baan als ziekenhuisdirecteur. In 1907 trok Cavell naar Brussel waar zij een baan aanvaardde om aan het hoofd te staan van de net opgerichte verpleegsterschool ‘L'École Belge d'Infirmières Diplômées’ in Brussel. Na een bijzonder moeilijke start werd de school een groot succes en ontpopte ze Edith Cavell zich als hoofd van een drietal hospitalen en 24 scholen.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden in de hospitalen waar ze actief was niet alleen Duitse soldaten verzorgd, maar ook Engelse, Belgische en Franse militairen. Begin september 1914 begon Cavell te werken voor de Britse geheime dienst. Ze organiseerde ontsnappingsroutes voor een 200-tal Belgische, Britse en Franse soldaten over de Nederlandse grens. Daarnaast verzamelde ze militaire inlichtingen door gewonde Duitse soldaten uit te horen.

Het netwerk waarin Edith Cavell werkte, werd echter door de Duitsers opgespoord en op 5 augustus 1915 werd Cavell aangehouden. Na een korte rechtszitting werd er besloten om haar, ondanks verschillende pogingen tot gratieverlening, te fusilleren. Op 12 oktober 1915 werd Edith Cavell gefusilleerd op de Nationale Schietbaan in Schaarbeek. Daar werd ze ook begraven. Cavells laatste woorden waren: ‘Nu ik hier sta, in het zicht van de Heer en de eeuwigheid, besef ik dat vaderlandsliefde niet genoeg is. Ik moet ook geen haat of bitterheid voor wie dan ook voelen.’

Via een grootschalig geallieerd propagandaoffensief werd Cavell na haar dood wereldwijd het symbool van de moedige verzetsheldin. De mythe en cultus rond haar figuur werd een toonbeeld voor de herdenking van andere geëxecuteerden.

In mei 1919 werd Cavells stoffelijk overschot in Brussel opgegraven. Op 13 mei 1919 werd haar kist door een detachement Britse soldaten naar het Brusselse noordstation geëscorteerd. Aan het noordstation werd een plechtigheid georganiseerd waarna de kist per trein naar Oostende werd gebracht. In de haven van Oostende wachtte de destroyer H.M.S. Rowena haar op om Edith Cavell naar Dover te brengen. Op 14 mei 1919 werd haar lichaam met een speciale trein vanuit Dover naar Londen gebracht. De landelijke stations waar de trein doorreed stonden vol kinderen, de mannen op het veld namen hun pet af terwijl de trein voorbijreed. Leden van de koninklijke familie en hooggeplaatste politici woonden een herdenkingsplechtigheid in Westminster Abbey bij. Daarna werd Cavell naar haar laatste rustplaats gebracht op de begraafplaats van de kathedraal van Norwich.

Samenstelling: Gregory Boite, historicus

Eindredactie: Annelies Dierickx-Visschers, dienst Cultuur Oostende

Dank aan: Andrew Brown, Daniël Deschacht, Erwin Mahieu, erfgoedcel Kusterfgoed, dienst Cultuur Oostende

Bronnen: Gazet van Oostende Week 31 & 41 - 1915, http://nl.wikipedia.org/wiki/Edith_Cavell, http://www.edith-cavell-belgium.eu/nl/edith-cavell-verhaal.html. Internet, laatst geraadpleegd op 09/05/2019.